Rubriek: Joods leven
Uitgever: Repro-Holland
Bladzijden: 124
Jaar: 1991
Nr. catalogus: JN-jl-03

Inleiding

Een Ansicht uit de Mediene geeft een indruk van joods leven in het vooroorlogse Nederland, buiten Amsterdam. In het populaire spraakgebruik wordt vaak een onderscheid tussen Mokum, Amsterdam en de Mediene, de provincie gemaakt. Traditioneel slaat het woord Mediene eigenlijk alleen op de plaatsen rond die provinciale steden waar een opperrabbijn zetelde: in die zin waren dus bijvoorbeeld Den Haag, Rotterdam, Groningen en Zwolle geen Mediene. Ze zijn hier toch opgenomen, met een knipoog en een welgemeend excuus.
Dit boek vormt namelijk een vervolg op 'Beeld naar buiten', prentbriefkaarten rond de Amsterdamse jodenbuurt, samengesteld en toegelicht door Joël Cahen. De teksten voor 'Een Ansicht uit de Mediene' zijn verzorgd door Debby Uijenkruijer. De ansichtkaarten in deze beide boeken zijn afkomstig uit het bezit van Jaap van Velzen, die ze met grote liefde en inspanning verzameld heeft.

Door de aard van de verzameling zijn een aantal beperkingen onvermijdelijk: niet elke kleine of zelfs grote plaats waar joden voor de oorlog gewoond hebben, is op een ansichtkaart met een joods, thema vastgelegd. Toch ontstaat er wel een beeld van vooroorlogs joods leven rond synagoges en joodse instellingen, en op straat waar joden ooit mede het gezicht bepaalden. Hoe fragmentarisch ook, wordt uit de bijschriften iets duidelijk van de lange, en soms bewogen geschiedenis van de joden in meer dan zeventig Nederlandse plaatsen. Anderzijds geven de afbeeldingen vaak aanleiding tot een anekdote, een kleine onopgemerkt gebleven detail, uit het dagelijks leven gegrepen.

In vrijwel alle bijschriften is met opzet voorbijgegaan aan de Tweede Wereldoorlog. De moord op ruim 100.000 Nederlandse joden, dat wil zeggen van 80% van de vooroorlogse gemeenschap, heeft geen dorp of stad waar ooit joods leven bloeide, onberoerd gelaten. De Mediene is verdwenen, zou Hartog Beem hebben gezegd. Dit boek is een eerbetoon aan de slachtoffers, die zoals op elke bladzijde te zien is, deel uitmaakten van het wel en wee van de plaats waar zij woonden: soms duidelijk herkenbaar naar buiten en vaak ook geheel niet. Daarnaast is het een dankbetuiging aan al diegenen die de herinnering levend houden voor een volgende generatie. Ook zij maken immers opnieuw mee, maar nu heel anders, hoe het 'vreemde' eigen wordt, en het 'eigene' soms vreemd blijft.

Dank komt in de eerste plaats toe aan Jaap van Velzen, die zijn collectie belangeloos voor deze uitgave beschikbaar stelde. Veel gegevens voor de bijschriften zijn ontleend aan de mediatheek van het Joods Historisch Mu- seum. Vele op- en aanmerkingen van Edward van Voolen en dr. Henriëtte Boas en redaktionele correcties van mevrouw M. Beukers en mevrouw R.C. Musaph-Andriesse zijn verwerkt in de tekst.

Judith C.E. Belinfante

Trefwoorden: mediene   ansicht