Rubriek: Plaatselijke Geschiedenis
Uitgever: De Walburg Pers, Zutphen
Bladzijden: 80
ISBN: 90 6011 084 6
Jaar: 1978
Nr. catalogus: JN-pg-04

INLEIDING

Kort na de voltooiing van een manuscript over de joodse gemeente van Zevenaar, in 1974, attendeerde J. W. van Petersen, archivaris van het Streekarchivariaat De Liemers en Doesburg, mij op het pittoreske joodse begraafplaatsje te Bronkhorst. Het bleek een goed onderhouden dodenakkertje te zijn. De grafstenen gaven al met één oogopslag veel informatie en mijn belangstelling was gewekt.
Zonder de hulp van de heren Prof. M. H. Gans en J. Brilleman (Amsterdam), A. G. Steenbergen (Wageningen), M. Sternfeld (Arnhem), S. Laansma (Zutphen) en van families in Utrecht en Zelhem en uit andere plaatsen, had ik nooit voldoende materiaal bij elkaar gekregen. Daarvoor ben ik hen zeer erkentelijk. In het bijzonder stelde ik de vakkundige hulp van de heer E. J. van Ebbenhorst Tengbergen (ambtenaar bij de Provinciale Archiefinspectie Gelderland) op prijs. Deze laatste en de heren H. Beem en A. S. Rodrigues Pereira waren zo vriendelijk het typoscript kritisch door te lezen. Hun aanmerkingen heb ik dankbaar in de tekst verwerkt. Het Rijksarchief te Arnhem, bleek zoals te verwachten, het meeste materiaal op te leveren.
De komende hoofdstukken bestaan uit een reusachtige lappendeken van feiten, bijeengegaard over de geschiedenis van joodse families, die zich kennelijk graag vestigden, vanaf het begin van de achttiende eeuw, in de drie kleine IJsselplaatsjes.
De leidraad in dit werkje is de misjpooche (familie) geworden. Door "misjpochologie" kreeg ik een beetje inzicht in het joodse leven in Bronkhorst, Steenderen en Brummen. Om die familierelaties zichtbaar te maken zijn fragment-genealogieën als bijlage opgenomen. Om het geheel leesbaar te houden, zijn alle noten en literatuurreferenties direct achter elk hoofdstuk verwerkt.
Een lijst van Jiddische en Hebreeuwse woorden is als bijlage opgenomen, evenals korte overzichten van joodse feestdagen en joodse kalendermaanden. In de tekst is zoveel mogelijk, na gebruik van een vreemd woord tussen haakjes de beknopte verklaring opgenomen.


Moge dit boekje er opnieuw toe bijdragen dat belangstelling wordt gewekt voor de geschiedenis van de kleinere joodse gemeenten in Gelderland. Het optekenen van de historie van die kleine kehillot is in onze dagen nog maar nauwelijks begonnen. Het is nu zaak, omdat er steeds minder ooggetuigen overblijven, nog vast te leggen, wat over enkele decennia, althans door mondelinge overlevering, niet meer te achterhalen zal zijn.
Opmerkingen en aanvullingen worden door ondergetekende in dank aanvaard.

Zevenaar, Pesach 1977

H. Kooger