Rubriek: Plaatselijke Geschiedenis
Bladzijden: 96
ISBN: 90 802388 5 6
Jaar: 1996
Nr. catalogus: JN-pg-07

Inleiding

Iedere inwoner van Ootmarsum die wel eens een wandeling naar de Kuiperberg heeft gemaakt en daarbij ook de Oriënteertafel heeft bezocht, heeft wel eens een blik geworpen op de begraafplaats die daar in de buurt ligt: het jodenkerkhof, zoals deze plek wordt genoemd. De Israëlitische begraafplaats, zoals de officiële benaming luidt.
Hier en daar staat, schijnbaar achteloos neergezet een eenvoudige grafzerk, waarin namen, jaartallen en spreuken zijn gegraveerd. 0p enkele van die zerken zijn namen en opschriften geheel in het Hebreeuws opgesteld; andere zijn in het Nederlands. Het "Jodenkerkhof" roept bij velen vragen op als: Wie waren die mensen die hier begraven liggen? In welke tijd leefden ze en onder welke omstandigheden? Wat was hun beroep? Waar woonden ze in Ootmarsum? Hadden ze familie?
Bovenstaande vragen hielden ook mij al heel lang bezig, maar pas nadat er meerdere publikaties voorhanden waren, wilde ik met een onderzoek beginnen, waarvan het zeker was dat daarin vrijwel alle op de geschiedenis van de joden in Ootmarsum betrekking hebbende gegevens verwerkt konden worden. Er is daarbij echter niet alleen geput uit boeken, tijdschriften en andere publikaties. Ook werd dankbaar gebruik gemaakt van verhalen die door enkele oudere inwoners van Ootmarsum werden verteld. Verder waren de aantekeningen die in 1982 door mevrouw G. Morshuis - Klaas werden gemaakt, van grote waarde met name waar het ging over de leefwijze van de joden in Ootmarsum in het begin van de twintigste eeuw en hoe ze in de kleine Ootmarsumse gemeenschap waren geïntegreerd.
Dankzij de medewerking van de heer J. Hartog uit Enschede werd inzage gekregen in het bekende Corwin-archief, dat zich in de synagoge te Enschede bevindt. Hierdoor werden meer gegevens bekend over de joodse kerk, de synagoge die in de Kloosterstraat stond. Helaas kon van dat gebouw geen fotografische afbeelding worden achterhaald. Aan de hand van beschrijvingen die mevrouw T. van Benthem - Geerdink gaf, kon de heer J. Koopmans echter een reconstructietekening van die synagoge maken, die volgens oudere inwoners een goede weergave is van het in 1936 afgebroken gebouw.
De voormalige Twente Akademie, sinds 1996 het Van Deinse Instituut stelde verder de inventarisatie beschikbaar die was gemaakt van de grafzerken op de Israëlitische begraafplaats.
De gegevens die aldus werden verkregen, konden als stukjes van een legpuzzel worden samengevoegd en dat stelde ons in staat om de bovengenoemde vragen voor het grootste deel te beantwoorden, zodat er een vrij compleet overzicht ontstond van de geschiedenis van de joodse gemeenschap in Ootmarsum.
Een joodse gemeenschap van een zodanige grootte, dat de gemeentelijke overheid rond 1800 een stuk grond voor de aanleg van een joodse begraafplaats ter beschikking moest stellen.
Een joodse gemeenschap met zoveel leden dat een eigen synagoge gebouwd en onderhouden kon worden.
Een joodse gemeenschap tenslotte, die volkomen in die van Ootmarsum was opgenomen, afgaande onder andere op de aard van de beroepen die tal van joodse inwoners uitoefenden. Globaal genomen ligt er tussen het moment, dat de eerste jood zich in Ootmarsum vestigde en het jaar waarin de laatste uit Ootmarsum vertrok een periode van zo'n 300 jaar. Drie eeuwen, waarin zich een belangrijk facet in de stadshistorie afspeelde: De geschiedenis van de joden in Ootmarsum.

Ben Morshuis
1996